သမါယမဆုိေသာေ၀ါဟာရသည္မစိမ္းလွပါ ငယ္စဥ္မွာေနစဥ္ကရြာလူၾကီးမ်ားသည္ေ၇ႊ၀ါဆပ္ျပာ၊
သေျပညဳိဆပ္ျပာ၊စီပီယာအထည္စ၊ပုဆုိး၊သြားတုိက္ေဆး၊ဒူယားစီကရက္၊ပက္ဆုိးဒင့္သြားတုိက္ေဆး
စသည္႔ လူသုံးကုန္ပစၥည္းမ်ားကုိမဲေဖါက္ကာ မိမိတုိ႔အိမ္ေရွ႕ကြက္လပ္တြင္ေရာင္းခ်ေပးေနသည္ကစ၍
ရင္းနီးလာခဲ႔ရာသမ၀ါယမမ်ားသည္ေက်းလက္ေနျပည္သူေတြ၏အားထားရာေနရာတစ္ခုျဖစ္ခဲ႔သည္ဟုမွတ္သားမိေသာ္လည္း
၁၉၈၀မွ၂၀၀၄ခုႏွစ္ေလာက္အထိကာလတြင္သမ၀ါယမဆုိသည္မွာသာမာန္
ျပည္သူမ်ားအရပ္သူအရပ္သာမ်ားၾကားတြင္တျဖည္းျဖည္း ကင္းကြာလာသေလာက္ျဖစ္ခဲ့ကာ ၁၉၀၅ ခုႏွစ္တြင္ျမန္မာျပည္၌သမ၀ါယမလုပ္ငန္းစတင္လုပ္ေဆာင္ေနျပီဟုဆုိသည္ကုိအသက္၅၀အရြယ္ေရာက္မွသာသိခဲ႔ရသည္
ဒါေတာင္မွသမ၀ါယမလႈပ္ရွားမဳွကုိထဲထဲ၀င္၀င္၅ႏွစ္ခန္႔ပါ၀င္လာသူတစ္ေယာက္အျဖစ္ပါ၀င္ခဲ႔၍သာျဖစ္သည္။သမ၀ါယမဆုိတာဘာလဲ?
ဘယ္လုိစနစ္လဲ?ဘယ္လုိလႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္သလဲ?ဘယ္လုိ
ရည္ရြယ္ခ်က္မ်ားရွိသလဲ?ဆုိသည္ကုိျပည္သူအမ်ားအထူသျဖင္႔အေျခခံအရပ္သူအရပ္သားမ်ားသိရွိရန္ပုိမုိလုိအပ္သည္ဟုယူဆပါသည္။
သမ၀ါယမဆုိတာဘယ္ကစ
သမ၀ါယမ သည္ ပါဌိသက္စကားေမြးစားေ၀ါဟာရျဖစ္ျပီး
(သမ )မွ်တျခင္းႏွင္႔ (၀ါယမ) လုံလစုိက္ထုတ္ျခင္းဆုိေသာအဓိပၼါယ္ရကာ အဂၤလိပ္ေဟာဟာရ
Co-operative ကုိျမန္မာမႈျပဳထားျခင္း
ျဖစ္သည္။
Oxford Dictionary မွာေတာ႔ a farm, business, or other organization which is
owned
and run jointly by its members, who share the profits or benefits. အျမတ္ႏွင္႔
အက်ဳိူးရလဒ္မ်ားကုိမွ်ေ၀ပါ၀င္ခံစားေသာအဖြဲ႔၀င္မ်ားကုိယ္တုိင္ပုိင္ဆုိင္လုပ္ကုိင္သည္႔လုပ္ငန္း၊စီးပြါးေရးအဖြဲ႔အစည္းတစ္ခုဟုဖြင့္ဆုိထားပါသည္။
၁၉ရာစုတြင္
ျဗိတိန္ႏွင္႔ျပင္သစ္ႏုိင္ငံတုိ႔တြင္သမ၀ါယမ
လႈပ္ရွားမႈမ်ားစတင္ခဲ႔သည္
၁၄၉၈ ခုွႏွစ္တြင္ကမၻာ႔ပထမဦးဆုံး သမ၀ါယမအသင္းမ်ာအျဖစ္ ဆိပ္ကမ္းလုပ္သားမ်ားအသင္း
The Shore poters Society ကုိဖြဲစည္းႏုိင္ခဲ႔သည္။စက္မႈေတာ္
လွန္ေရးေၾကာင္႔စက္ရိယာမ်ားဖြံျဖဳိးတုိးတက္လာျခင္းသည္မ်ားစြာေသာအလုပ္သမားမ်ား၏လူမႈေနဘ၀ႏွင္႔စီးပြါးေရးကုိအေျပာင္းအလဲျဖစ္ေပၚေစ
ရာမွအေျခအေနႏွင္႔အညီသမ၀ါယမလႈပ္ရွားမႈမ်ား
ေပၚေပါက္လာျခင္းျဖစ္ေပသည္။အေထာက္အထားမ်ားအရပထမဆုံးစားသုံးသူသမ၀ါမအသင္းကုိလက္ယက္ထည္မ်ားထုတ္လုပ္သူမ်ားက
၁၇၆၉ ခုႏွစ္တြင္Fenwick,Weavers’ Societyကုိထူ
ေထာင္ႏွိင္ခဲ့သည္။ေနာက္ပုိင္းဆယ္စုႏွစ္ကာလအတြင္းသမ၀ါယမအသင္းမ်ာစြာေပၚထြက္လာခဲ႔ျပီး
၁၈၄၄ ခုႏွစ္အေရာက္တြင္ Rochdale
Society of Equitable Pioneers အသင္းမ်ာကုိ Rochdale principles ေရာ႔ကေဒးလ္ အေျခခံမႈမ်ားခ်မွတ္ကာ
ေခတ္မွိစနစ္မ်ားျဖင္႔ထူေထာင္ႏဳိင္ခဲ႔ေပသည္။
သတိျပဳရမည္မွာ သမ၀ါမဆုိသည္႔လုပ္ငန္းစတင္ေပၚေပါက္လာခဲ႔သည္မွစ၍
ႏွစ္ေပါင္း ၃၅၀ နီးပါးကာလေရာက္ရွိမွသာ စနစ္တစ္က် စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ားျဖင္႔လုပ္ကုိင္ေသာအဖြဲ႔အစည္းမ်ား
အျဖစ္ေပၚထြက္လာသည္ကုိ ေတြ႕ၾကရမည္ျဖစ္သည္။၁၉ရာစုအလယ္ ၁၈၅၂ခုႏွစ္တြင္ ဂ်ာမနီႏုိင္ငံျမဳိ႕
ျပေဒသ၌Franz Hermann Schulze-Delitzsch (1852, urban) က ေငြစုေငြေခ်းအဖြဲ႔မ်ား(Credit
Unions)ကုိတည္ေထာင္ခဲ႔ျပီး ၁၈၆၂ ခုႏွစ္တြင္ Friedrich Wilhelm
Raiffeisen (1864, rural)က ေက်းလက္ေဒသမ်ားအထိပုိမုိက်ယ္ျပန္႔စြာေဆာင္ရြက္ခဲ႔သည္။
အလားတူျဗိတိန္တြင္
friendly society,
building society,
and mutual savings bank
မ်ားကုိ လည္းထူေထာင္လာခဲ႔ၾကေပသည္။Robert Owen
(1771–1858)ႏွင္႔ Dr William King
(1786–1865) တုိ႔သမ၀ါယမအေတြးအေခၚမ်ားကုိပုိမုိျပည္႔စုံစြာေဖၚေဆာင္၍တုိးတက္လာေစသည္မွာထင္
ရွားၾကပါသည္။ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္လည္း
၁၉၀၅ ခုႏွစ္ေလာက္ကပင ္ျမင္းမႈ ေငြစုေငြေခ်းသမ၀ါယမအ
သင္းကုိစတင္ထူေထာင္လုပ္ကုိ္င္ခဲ႔ေသာ္လည္းသမ၀ါယမသေဘာကုိနားလည္သိရွိသူမွာနည္းပါလွ
ေၾကာင္းသတိထားမိပါသည္။
ႏုိင္ငံတကာသမား၀ါယမအဖြဲ႔အစည္း ICA အေနျဖင္႔သမ၀ါယမ ကုိ
အဓိပၼါယ္ဖြင္႔ဆုိရာ၌
A co-operative is an
autonomous association of persons united voluntarily to meet their common
economic, social, and cultural needs and aspirations through a jointly-owned
and democratically-controlled enterprise. သမ၀ါယမအသင္းတစ္သင္းဆုိသည္မွာ
စီးပြါးေရး၊ လူမႈေရး ယဥ္ေက်းမႈအရအက်ဳိးစီးပြါးျခင္တူရာဆႏၵတူရာ
လုိအပ္ခ်က္မ်ားအတြက္ စုေပါင္းပုိင္ဆုိင္
၍ဆႏၵအေလွ်ာက္ပါ၀င္သူမ်ားကအမ်ားဆုံးျဖတ္ခ်က္အရ(ဒီမုိကရက္တစ္နည္းလမ္းအရ)တည္ေထာင္သည္႔
ကုိယ္ၾကမၼာကုိယ္ဖန္တည္းပုိင္ခြင္႔ရွိသည္႔စီးပြါးေရးလုပ္ငန္းအဖြဲ႔အစည္းျဖစ္သည္ဟုဖြင္႕ဆုိထားပါသည္။
ILO အေနျဖင္႔အသင္းအဖြဲ႔တစ္ခု၊အဖြဲအစည္းတစ္ခုအားေထာက္ခံခ်က္မ်ားႏွင္႔အၾကံခ်က္မ်ားျပဳမႈျပဳရာ၌
မွတ္ေက်ာက္အျဖစ္“an association of
persons who have voluntarily joined together to achieve a common end through
the formation of a democratically controlled organization, making equitable
contributions to the capital required and accepting a fair share of the risks
and benefits of the undertaking in which the members actively participate”. ဒိမုိကရက္တစ္နည္အရ
လုံး၀ထိမ္းေၾကာင္းေသာဘုံအက်ုိးစီးပြါးကုိေအာင္ျမင္ေစရန္အတူတကြဆႏၵအေလွ်ာက္ပါ၀င္သူမ်ား၏
အဖြဲ႔အစည္းတစ္ခုသည္အရင္းအႏွီး၊အက်ဳိးအျမတ္ႏွင္႔စရိတ္မ်ားအားမွ်တစြာပါ၀င္ေစရန္၊ႏွင္႔ခံစားခြင္႔ရရွိေစရန္အတြက္
အဖြဲ႔၀င္မ်ားတက္ၾကြစြာပါ၀င္လာရန္လုပ္ေဆာင္ျခင္းဟုေသာအခ်က္မ်ားျဖင္႔မွတ္ေက်ာက္တင္ေလ႔ရွိပါသည္။
(International Labour
Organisation (1966). Recommendation No. 127. Recommendation Concerning the Role
of Cooperatives in the Economic and Social Development of Developing Countries.
ILO, Geneva.)
သမ၀ါယမဆုိတာဘာလဲ?
လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေမးၾကသလုိတစ္ခ်ဳိ႕ကေတာ႔မေမးေသာ္လည္းသိရွိလုိပုံ
ေတာ႔ရသည္။သမ၀ါယမသည္ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းမဟုတ္သလုိ
အစုိးရအဖြဲ႔အစည္းလည္းမဟုတ္
ေပ
လူမႈေရးအဖြဲ႔အစည္းဟု၍လည္းေျပာမျဖစ္ျပန္ အမွန္တကယ္ သမ၀ါယမအဖြဲ႔အစည္းဆုိသည္ မွာ
လူမႈစီးပြါးေရးအဖြဲ႔အစည္း(socio-economics organization)သက္သက္သာျဖစ္ျပီးဆႏၵတူ
No comments:
Post a Comment